लेक्स नेपालद्वारा संविधानको पुनरावलोकन र संशोधनमाथि विमर्श

काठमाडौं । कानुनी शिक्षामा विश्वसनीय रूपमा सशक्तीकरण गर्दै आएको अग्रणी संस्था लेक्स नेपाल ईन्स्टिच्युट अफ लले संविधान कार्यान्वयनको एक दशकको अवसरमा “संविधान कार्यान्वयनको एक दशक; अभ्यासका पुनरावलोक र संशोधनको आवश्यकता”का विषयमा विचार विमर्श गरेको छ ।

बिहिबार ९ औं कानुन दिवसको अवसरमा संविधान मन्थन कार्यक्रम आयोजना गर्दै आएको लेक्स नेपालले ५ औं संस्करणका रुपमा कानुनका जानकार वरिष्ठ अधिवक्ताद्वय डा। सुरेन्द्र भण्डारी र टीकाराम भट्टराईलाई एक साथ राखेर विचार विमर्श गराएको हो ।

संविधानिक कानुनका जानकार एवम् वरिष्ठ अधिवक्ता डा सुरेन्द्र भण्डारीले संविधान संशोधन अपरिहार्य भएको बताउनु भयो । उहाँले संविधान कुनै धर्मशास्त्र नभएकाले त्यसलाई विधायिकीहरूले संशोधन गर्नु पर्नेमा जोड दिनु भयो । उहाँले भन्नुभयो, “संविधान आफैंमा धर्मशास्त्र होईन । यसले समाजका विविध पक्षलाई सम्बोधन गर्नुपर्छ । संविधानको प्रस्तावनादेखि विभिन्न धाराहरूमा पुनरावलोकन र संशोधन आवश्यक छ ।” उहाँले अमेरिकाको संविधान २५० वर्ष बढी हुँदा २७ पटक संशोधन भएको र जापानको संविधान समेत अरूले नै बनाएको बताउँदै त्यसलाई जीवन्त राख्न राजनीतिक सहमतिको आधारमा संशोधन गरिनु पर्नेमा जोड दिनुभयो ।

त्यसै गरि वरिष्ठ अधिवक्ता टीकाराम भट्टराईले संविधान संशोधन मार्फत संविधान निर्माण हुने संवैधानिक संस्कृतिको विकास नभईसकेकाले सबैको सहमतिमा संविधान संशोधन हुनुपर्नेमा जोड दिनु भयो । उहाँले भन्नुभयो, “संविधान संशोधन मार्फत संविधान निर्माण हुने संवैधानिक संस्कृतिको विकास नभईसकेकाले सबैको सहमतिमा संविधान संशोधन हुनुपर्छ । संविधान संशोधनका सन्दर्भमा राजनीतिक दलको दृष्टिकोण परिपक्व भएको छैन ।” अहिलेको संविधान यसअघिका एक थान संविधानहरु जस्तो संविधानको निरन्तरता मात्र नभएको वरिष्ठ अधिवक्ता भट्राईको जिकिर थियो । अहिलेको संविधान अभिछिन्नता मात्रै नभएर यो जनताको सहभागितामा नव निर्माण प्रक्रियाबाट बनेकोले यसलाई संशोधन गर्दा यसको आधारभूत संरचनालाई विचार गर्नुपर्नेमा उहाँको जोड थियो ।

वरिष्ठ अधिवक्ता भट्टराईले अहिलेको संविधानले सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक पक्षको रूपान्तरण बोकेको भए पनि अझैं तरमारा वर्गको कब्जामा रहेकाले यसबारे सचेत हुनु पर्नेमा जोड दिनु भयो । वरिष्ठ अधिवक्ता भट्टराईले तत्काल केके सम्बोधन गर्न सकिन्छ, त्यसबारे प्रतिवेदन तयार पारी साझा सहमतिका आधारमा मात्रै संविधानको संशोधन गरिनु पर्ने बताउनु भयो । उहाँले अहिलेको संविधानमा सबै वर्गहरू अटाएकाले संशोधन सम्बन्धि विचार विमर्श गर्न सकिने बताउनु भयो ।

कार्यक्रमको सहजीकरण लेक्स नेपालका सञ्चालक अधिवक्ता यज्ञराज पाण्डेले गर्नु भएको थियो भने अतिथिहरूलाई अधिवक्ता वसन्त जोशीले स्वागत गर्नु भएको थियो । भौतिक एवम् भर्चुअल माध्यमबाट ५०० जनाको सहभागितामा सञ्चालन भएको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा कानुनका विद्यार्थीहरूले समेत सक्रिय रूपमा संवैधानिक सवालहरूको उठान गर्नु भएको थियो ।